Blog Image

Hieracium in Nederland

Hieracium Nieuws

In dit blog melden we wetenswaardigheden en nieuwtjes over havikskruiden in Nederland. Meer over havikskruiden is te vinden op http://stellaria.nl/hieracium.html

Vroegbloeiende havikskruiden in het Beneden-Geuldal

artikelen Posted on 20 Jul, 2014 12:50:52

Afgelopen maand verscheen een artikel over de diversiteit, achteruitgang en het beheer van de vroegbloeiende havikskruiden op de mergelrotsen in het Beneden-Geuldal in het Natuurhistorisch Maandblad, het beste regionale natuurhistorisch tijdschrift van ons land. Op facebook verscheen hierover al een berichtje, maar nu is ook de link naar de pdf van het artikel opgenomen in de literatuurlijst op de website.

Veel leesplezier!
20131213-Geulhem003



Haren, klieren, vilt

determinatie Posted on 05 May, 2014 12:24:26

In het veld, maar ook in email-contacten, merk ik soms dat het moeilijk gevonden wordt om sommige botanische termen juist te interpreteren. Er zijn natuurlijk standaarden voor – kijk maar eens in een flora, bijvoorbeeld de Heukels. Maar specialisten in elke groep hebben de onhebbelijke neiging om eigen termen te verzinnen voor zaken die al lang ergens anders gestandaardiseerd zijn.

Soms heeft dat te maken met internationale literatuur, of met oude literatuur, van vóór de standaardisatie. Neem nou ‘periodisch’ getande topblaadjes bij de bramen. In de standaard botanische literatuur zul je vergeefs zoeken naar deze term. Weber – de bramen-paus – gebruikt de term echter om ‘dubbel-gezaagd’ mee aan te duiden…

Bij havikskruiden speelt dit ook, bijvoorbeeld bij het onderscheid tussen haren, klieren en vilt. Feitelijk gaat het in alle gevallen om haren, maar ze zien er allemaal anders uit. Dus hier maar een keer op een rijtje, om het duidelijk te maken.

Haren: enkelvoudige haren, die, als je ze onder een sterke vergroting legt, getand blijken te zijn. Vaak is de voet zwart en de top wit, en de verhouding tussen de stukken zwart en wit zijn soort-specifiek.

Klieren: enkelvoudige haren die eindigen in een bolletje. Het bolletje kan gelig of zwartig zijn, en de lengte en dikte van de klieren is soort-specifiek.

Vilt: sterharen, dus haren die net boven de basis splitsen in 3 of meer toppen. Vaak zijn deze sterharen veel korter dan de klieren en de enkelvoudige haren en vaak ook lastig te zien.

De verhouding tussen deze drie typen haren, vooral op de omwindselblaaadjes, is van belang voor een juiste determinatie van soorten. Hieronder een foto waarop haren en klierharen zichtbaar zijn. De witte waas betreft vilt, dus sterharen. Het betreft een hoofdje van Hieracium similatum, die in de noordelijke landen bekend staat als Hieracium scotostictum.


Hoofdje van Hieracium similatum, met haren (de lange witte), klieren (die met een bolletje op de top) en vilt (de witte waas langs de randen van de omwindselblaadjes)



Een nieuw seizoen!!

waarnemingen Posted on 01 May, 2014 22:41:51

Gisteren ben ik met Iris naar Zuid-Limburg geweest om te kijken hoe het staat met de bloei van de muurhavikskruiden, Hieracium sect. Hieracium. Rond Geulhem vonden we al verschillende soorten met bloemen, zoals H. cardiophyllum, H. nemorense, H. silvularum en de zeer zeldzame H. euchloroprasinum.

Het is duidelijk dat de zeer zachte winter en de warme april-maand ook het havikskruidenseizoen vroeg hebben doen beginnen. Ik zou zeggen: kijk uit naar bloeiende muurhavikskruiden!



Revisie van Van Soest beschikbaar

website Posted on 02 Feb, 2014 13:42:55

Op de website is een link toegevoegd naar pdf’s van de revisie van Van Soest in het tabblad met literatuur. Van Soest was de eerste die een overzicht gaf van de rijkdom van apomictische havikskruiden in on land. Voor het opstellen van de Flora van Arnhem liep hij er tegen aan dat hij niet alles goed op naam kon brengen, en hij zocht daarom contact met de Hieracium-goeroe van dat moment, Karl Hermann Zahn uit Karlsruhe. Dat resulteerde in een revisie van alle Hieracium-materiaal in het herbarium van de Nederlandse Botanische Vereniging en in het beschrijven van een aantal nieuwe taxa voor de wetenschap.

De revisie leidde tot een overzicht dat in 4 delen verscheen in het Nederlandsch Kruidkundig Archief aan het eind van de vorige eeuw en 3 hiervan, met de behandeling van de ‘echte’ havikskruiden (Hieracium sect. Hieracium) staan nu als pdf op de website.

Toen Van Soest naar het Haagse verhuisde – hij ging werken voor de defensieafdeling van TNO, voor de ontwikkeling van radar – liet hij het werk aan Hieracium voor wat het was, en wijdde hij zijn botanische aandacht vooral op paardenbloemen. Tenslotte zijn die wel, en havikskruiden niet in overvloed te vinden in de duinen. Na Van Soest heeft niemand meer aan Hieracium gewerkt.

Van Soest eind jaren 20, begin jaren 30 van de vorige eeuw (website MuseumWaalsdorp.nl)



En nog een zeldzaamheid!

website Posted on 01 Feb, 2014 23:44:05

Toegevoegd: Hieracium viridicolum!

Wederom een zeldzaamheid, waarvan momenteel maar één vindplaats bekend is, namelijk de Pietersberg bij Maastricht. Een opvallende soort, met zijn aflopende bladeren, waar in de bladvoet vaak aan beide zijden een afstaande tand te vinden is, en de lang uitgetrokken bladpunten. En wederom, evenals H. euchloroprasinum, een echte kalkplant.



Hieracium euchloroprasinum op de website

website Posted on 01 Feb, 2014 21:51:16

Aan de website is de beschrijving van Hieracium euchloroprasinum toegevoegd. Of beter, de beschrijving van Hieracium murorum subsp. euchloroprasinum, want voor dit taxon is geen naam op soortniveau beschikbaar.

In Nederland is dit een van de zeldzaamste muurhavikskruiden. Van Soest noemt het taxon alleen van Geulhem, en daar groeit deze opmerkelijke soort nog steeds. Hieracium euchloroprasinum valt op door de talloze rozetbladeren die eivormig tot lancetvormig zijn met een afgeronde of zelfs aflopende voet. De bladeren zijn zeer fijn getand en lopen spits uit. Opvalend zijn ook de randen van de sterk beklierde omwindselblaadjes, die dicht bezet zijn met sterharen.

Het recente Nederlandse materiaal, dat we verzamelden bij de grotwoningen in Geulhem, werd gecontroleerd door de Duitse Hieracium-specialist Günter Gottschlich.

20131213-Geulhem002



Havikskruiden in West-Brabant

waarnemingen Posted on 13 Jun, 2013 23:20:56

Vandaag zijn we – Iris en Rense – met Petra van der Wiel in West-Brabant op zoek geweest naar havikskruiden. Uit deze hoek is uit het verleden weinig bekend van de diversiteit aan havikskruiden, maar er is één soort uit deze omgeving beschreven die alleen maar van de typecollectie bekend is: Hieracium [lachenalii subsp.] batavicum. Verzameld in het Liesbos in 1897, waarschijnlijk door Vuijck, en door Zahn beschreven als nieuw taxon.

De eerst plek die we bezochten, tegen het Liesbos, leverde een grote populatie op van een soort uit de sectie Vulgata die erg veel overeenkomst vertoont met het typemateriaal van H. batavicum! De vraag is natuurlijk of het hier om een goede soort gaat, maar nog steeds lijkt hier een populatie havikskruiden voor te komen die aan het eind van de 19e eeuw hier ook voorkwam! Nauwkeurige vergelijking met het typemateriaal moet duidelijk maken of het hier werkelijk H. batavicum betreft. Daarnaast moet het materiaal vergeleken worden met verwante taxa, vooral met H. scanicum, die wel wat lijkt op H. batavicum.

Op landgoed Zoomland verzamelden we H. cardiophyllum, die niet uit deze hoek bekend was. Daarmee was het een uitzonderlijk goede middag!

Foto: groeiplaats van Hieracium cardiophyllum op landgoed Zoomland. Foto: P. v.d. Wiel.



Hieracium silvularum en H. neopinnatifidum toegevoegd

website Posted on 02 Jun, 2013 13:36:19

Aan de website zijn toegevoegd de algemeenste soort uit de sectie Hieracium, H. silvularum, en de algemeenste soort uit de sectie Vulgata, H. neopinnatifidum. De eerste is vooral te vinden in het Subcentreuroop district, rond Winterswijk en in Twente, en in Zuid-Limburg. De tweede is algemeen in de pleistocene districten en in Zuid-Limburg. Behalve beschrijvingen zijn van beide soorten afbeeldingen opgenomen.

Binnenkort hopen we meer soorten toe te kunnen voegen aan de website, dus stay tuned!



Next »