Blog Image

Hieracium in Nederland

Hieracium Nieuws

In dit blog melden we wetenswaardigheden en nieuwtjes over havikskruiden in Nederland. Meer over havikskruiden is te vinden op http://stellaria.nl/hieracium.html

Hieracium sect. Tridentata rond Arnhem

waarnemingen Posted on 10 Jul, 2015 17:10:07

Afgelopen week was ik in de gelegenheid om een klein rondje te rijden ten noordwesten van Arnhem. Stijf havikskruid, Hieracium sect. Tridentata begint te bloeien, en ik wilde zien of er duidelijk verschillende taxa zijn te vinden. Van het Openluchtmuseum, via Oosterbeek en Wolfheze naar Schaarsbergen verzamelde ik 6 collecties uit de sectie Tridentata en thuis determineerde ik ze met de sleutel van Zahn die we eerder op dit blog presenteerden.

De oogst verbaasde me: naast Hieracium tridentatum, de algemeenste soort uit de sectie in Nederland, bleken 3 collecties te behoren tot H. pseudoconspicuum“, 1 tot H. megachaetoides” en 1 lijkt zeer sterk op H. gratiosum Winst.

Hieracium pseudoconspicuum” werd in het overzicht van Van Soest maar van 2 plekken genoemd (waaronder Arnhem!). Het taxon werd beschreven uit ons land, en er is dus geen naam op soortsniveau beschikbaar. Hetzelfde geldt overigens voor H. megachaetoides“, die in het overzicht ook maar van twee plekken werd genoemd (Ubbergen en Geulhem). Dit taxon is al jaren ook bekend van Wageningen en blijkt tot in Salland voor te komen. De exacte verspreiding van beide taxa is echter nog onduidelijk.

De zesde collectie lijkt heel sterk op H. gratiosum, een taxon dat ontbreekt in het overzicht van Van Soest. Zahn noemt het echter (als H. laevigatum subsp. tridentatum var. gratiosum) voor Nederland, en wel van Doorn. Wellicht dat ook deze soort, die zijn hoofdverspreiding heeft in Sleeswijk-Holstein en voorkomt tot in Denemarken (Schou 2001), een ruimere verspreiding heeft in Nederland.

Wellicht dat deze “schone oogst” een aanmoediging is om beter naar Hieracium sect. Tridentata te kijken? We houden ons aanbevolen voor (goed verzameld) materiaal!


Foto: herbariummateriaal van Hieracium cf. gratiosum van Schaarsbergen



Nieuws van de kademuren van Valkenburg

bescherming Posted on 26 Apr, 2015 18:32:54

Afgelopen weekend was ik met Annemien in Valkenburg. Kon het niet laten om toch nog een keertje de kademuren af te stropen of nu helemaal geen Hieracium gougetianum de restauratiewerkzaamheden van een paar jaar geleden had overleefd. Er stonden indertijd veel planten van deze soort, verspreid tussen de Hieracium speluncarum, maar terwijl die soort alle aandacht kreeg bij de restauratie en ook veelvuldig teruggeplaatst is, leek H. gougetianum het slachtoffer te zijn geworden van de werkzaamheden. De muren lijken nog steeds erg kaal en H. speluncarum – Stengelomvattend havikskruid – blijft netjes zitten op de plaatsen die hem zijn toegewezen. De vorige keren dat ik, alleen of samen met Iris, de muren had geïnspecteerd was er niets terug te vinden van de merkwardige H. gougetianum, die geen Nederlandse naam heeft. Maar deze keer was het dan toch raak! Er blijkt wel degelijk een aantal planten de catastrofe van de renovatie te hebben overleefd, gelukkig.

Het zijn niet veel planten: drie heb ik er geteld aan de zuidoever, en bovendien een goed uitgegroeide plant aan de andere oever. Daar kon ik niet bij, huizen, maar de onmiskenbare kleur van de plant en de merkwaardige vorm van de bladeren maken dat ik niet twijfel over die ene plant van de overkant. Dat betekent dat er een kleine populatie overeind is gebleven! Op de kasteelruïne, waar de soort de enige andere bekende groeiplaats in Nederland heeft, is hij ook erg achteruit gegaan na schoonmaakwerkzaamheden, maar ook daar heeft een enkele plant het overleefd.
Hieracium gougetianumHieracium gougetianum op de kademuur langs de Geul

Er wachtte echter een tweede verrassing. Bij mijn speurtocht vond ik een plant die overduidelijk behoort tot het Hieracium glaucinum-aggregaat: kale, gevlekte bladeren en vroege bloei. Dat ding hebben we hier nooit eerder gezien, volslagen onduidelijk waar die nou weer vandaan komt. Altijd over het hoofd gezien hier? Of een recente vestiging? Ik weet het niet, maar het is een plant om in de gaten te houden. Het zou me niet verbazen als het de echte H. glaucinum is, hij doet me denken aan de plaatjes die ik er van ken. We zullen zien, over een paar weken, als hij bloeit!
Hieracium glaucinum gr.En een onbekende soort uit het Hieracium glaucinum-aggregaat, samen met Cymbalaria muralis.



Hieracium monstrosum

waarnemingen Posted on 18 Jan, 2015 17:59:35

Hieracium monstrosum werd door de Zweed Nils Hylander beschreven in zijn dissertatie over graszaadneofieten in Zweedse parken. Hoewel hij de soort maar van één park beschrijft, blijkt het in nog een park in Zweden voor te komen, maar Hylander beschreef de planten van deze plek – in hetzelfde boekwerk! – als een afzonderlijke soort, namelijk als H. densiglandulum. De Zweedse Hieracium-kenner Tyler synonymiseerde beide soorten in dit artikel: http://www.sekj.org/PDF/anbf41/anbf41-103.pdf.

Buiten Zweden was Hieracium monstrosum nooit gevonden, hoewel Hylander vermoedde dat deze soort afkomstig moest zijn uit Midden- of West-Europa, uit het gebied vanwaar het graszaad afkomstig was. In het herbariummateriaal van Herbarium Haveman herkende Tyler deze soort echter ook! Dit materiaal is afkomstig uit het park van Paleis het Loo, waar enkele honderden planten groeien. Bij een revisie van het materiaal van Hieracium sect. Hieracium in Herbarium Haveman werd bovendien materiaal aangetroffen in de stapel ongedetermineerd planten, en wel van Kasteel Hackfort in de Achterhoek.

Ook in Nederland kan deze soort waarschijnlijk als graszaadneofiet beschouwd worden, die in de 18 of 19 eeuw ingevoerd is met graszaad. Wellicht dat Hieracium monstrosum in meer parken gevonden kan worden. Zaak om alle bekende plekken met H. ‘murorum’ in parken en bij buitenhuizen nog eens na te lopen komend voorjaar!



Hieracium sect. Tridentata in NL

determinatie Posted on 28 Dec, 2014 18:57:00

Stijf havikskruid – Hieracium sect. Tridentata – is in Nederland zeer vormenrijk. Door Van Soest worden niet minder dan 28 taxa onderscheiden, waarvan maar liefst 13 voor het eerst beschreven werden voor de wetenschap. Dit lijkt een algemeen verschijnsel in de sectie Tridentata, waarin veel taxa optreden met kleine tot zeer kleine arealen.

De sleutel die Van Soest presenteert in 1927 omvat niet alle soorten, doordat hij in 1930 nieuwe soorten presenteert. Daarom hebben we de sleutel die Zahn in 1935 maakte omgebouwd voor de Nederlandse taxa. Geen eigen werk dus, maar een samenvatting van het werk van Zahn. En deze sleutel is te vinden in de bijgevoegde link.

Daarbij ook een oproep: Stijf havikskruid wordt weinig verzameld, terwijl er veel in te ontdekken valt. Het is dus altijd goed om herbariummateriaal te verzamelen van deze ondergewaardeerde groep planten!



Vroegbloeiende havikskruiden in het Beneden-Geuldal

artikelen Posted on 20 Jul, 2014 12:50:52

Afgelopen maand verscheen een artikel over de diversiteit, achteruitgang en het beheer van de vroegbloeiende havikskruiden op de mergelrotsen in het Beneden-Geuldal in het Natuurhistorisch Maandblad, het beste regionale natuurhistorisch tijdschrift van ons land. Op facebook verscheen hierover al een berichtje, maar nu is ook de link naar de pdf van het artikel opgenomen in de literatuurlijst op de website.

Veel leesplezier!
20131213-Geulhem003



Haren, klieren, vilt

determinatie Posted on 05 May, 2014 12:24:26

In het veld, maar ook in email-contacten, merk ik soms dat het moeilijk gevonden wordt om sommige botanische termen juist te interpreteren. Er zijn natuurlijk standaarden voor – kijk maar eens in een flora, bijvoorbeeld de Heukels. Maar specialisten in elke groep hebben de onhebbelijke neiging om eigen termen te verzinnen voor zaken die al lang ergens anders gestandaardiseerd zijn.

Soms heeft dat te maken met internationale literatuur, of met oude literatuur, van vóór de standaardisatie. Neem nou ‘periodisch’ getande topblaadjes bij de bramen. In de standaard botanische literatuur zul je vergeefs zoeken naar deze term. Weber – de bramen-paus – gebruikt de term echter om ‘dubbel-gezaagd’ mee aan te duiden…

Bij havikskruiden speelt dit ook, bijvoorbeeld bij het onderscheid tussen haren, klieren en vilt. Feitelijk gaat het in alle gevallen om haren, maar ze zien er allemaal anders uit. Dus hier maar een keer op een rijtje, om het duidelijk te maken.

Haren: enkelvoudige haren, die, als je ze onder een sterke vergroting legt, getand blijken te zijn. Vaak is de voet zwart en de top wit, en de verhouding tussen de stukken zwart en wit zijn soort-specifiek.

Klieren: enkelvoudige haren die eindigen in een bolletje. Het bolletje kan gelig of zwartig zijn, en de lengte en dikte van de klieren is soort-specifiek.

Vilt: sterharen, dus haren die net boven de basis splitsen in 3 of meer toppen. Vaak zijn deze sterharen veel korter dan de klieren en de enkelvoudige haren en vaak ook lastig te zien.

De verhouding tussen deze drie typen haren, vooral op de omwindselblaaadjes, is van belang voor een juiste determinatie van soorten. Hieronder een foto waarop haren en klierharen zichtbaar zijn. De witte waas betreft vilt, dus sterharen. Het betreft een hoofdje van Hieracium similatum, die in de noordelijke landen bekend staat als Hieracium scotostictum.


Hoofdje van Hieracium similatum, met haren (de lange witte), klieren (die met een bolletje op de top) en vilt (de witte waas langs de randen van de omwindselblaadjes)



Een nieuw seizoen!!

waarnemingen Posted on 01 May, 2014 22:41:51

Gisteren ben ik met Iris naar Zuid-Limburg geweest om te kijken hoe het staat met de bloei van de muurhavikskruiden, Hieracium sect. Hieracium. Rond Geulhem vonden we al verschillende soorten met bloemen, zoals H. cardiophyllum, H. nemorense, H. silvularum en de zeer zeldzame H. euchloroprasinum.

Het is duidelijk dat de zeer zachte winter en de warme april-maand ook het havikskruidenseizoen vroeg hebben doen beginnen. Ik zou zeggen: kijk uit naar bloeiende muurhavikskruiden!



Hieracium nemorivagum op de website

website Posted on 07 Feb, 2014 13:55:23

Aan de website is de beschrijving van Hieracium nemorivagum toegevoegd!

Hieracium nemorivagum is in Nederland de algemeenste soort uit de sectie Sabauda
en heeft ook buiten ons land een ruime verspreiding. Van Soest noemt het taxon
van tal van plaatsen in het Subcentreuroop district en Zuid-Limburg. In een handgeschreven en -getekend werkje dat Van Soest in 1929 opdroeg aan Zahn en dat in de collectie van het herbarium in Berlijn ligt heeft Van Soest de verspreiding
van H. nemorivagum getekend. Recenter zijn er ook waarnemingen uit het Kempisch district, de
Veluwezoom, de Utrechtse Heuvelrug en Drenthe.



Next »